Այս Զատկական աւանդական հացը՝ մախլեպով բուրաւորուած եւ ձեռքով հիւսուած, կը շարունակէ դիմադրել ժամանակի ընթացքին սփիւռքի մէջ։

Ան աւելի է քան բաղադրատոմս մը․ ծէս մըն է, որ նախնիներու անցեալը կը կապէ ներկայ սեղաններուն։

Ան է յիշողութեան բոյրը եւ հայկական ինքնութեան անտեսանելի թելը։

Խոհանոցը լեցնող բոյրը անշփոթելի է։ Ան պարզապէս նոր թխուած տնական հացի հոտը չէ․ ան քաղցր, խոր եւ թեթեւ նշային բուրմունք մըն է, որ կը վերակենդանացնէ հեռաւոր մանկութիւններու եւ մեծ մայրերու ջերմ խոհանոցներու յիշատակները։ Ասիկա մախլեպի բոյրն է՝ վայրի բալի կորիզէն ստացուող գաղտնի համեմը, եւ չորէկի (չօրէկ, չորեկ) հոգին՝ հայկական աւանդութեան ամենէն խորհրդանշական հացը։

Դարեր շարունակ այս փափուկ հիւսուած հացը շատ աւելի եղած է քան պարզ սնունդ մը․ ան դարձած է տօնակատարութեան, ընտանեկան հաւաքներու եւ մշակութային շարունակականութեան խորհրդանիշ մը աշխարհի չորս կողմերը սփռուած հայ ժողովուրդին համար։

Չորէկը հայ ժողովուրդի պատմութեան իսկական արտացոլացումն է։ 1915-ի Հայոց Ցեղասպանութենէն ետք, ընտանեկան բաղադրատոմսերը վերապրողներու ճամպրուկներուն մէջ տեղափոխուեցան պատմական քաղաքներէ՝ Վանէն, Մուսա Տաղէն, Մարաշէն եւ Այնթապէն դէպի նոր բնակավայրեր՝ Արժանթին, Լիբանան, Ֆրանսա եւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ։

Այս ճամբորդութեան ընթացքին բաղադրատոմսը փոխուեցաւ եւ բազմազանուեցաւ գեղեցիկ ձեւերով․ սփիւռքի որոշ համայնքներ նաւթ կը գործածեն, ուրիշներ՝ պարզուած կարագ։ Կան աւելի պինդ տեսակներ՝ սուրճի հետ ուտելու յարմար, եւ ուրիշներ՝ չափազանց փափուկ ու փքուն։ Սովորաբար չորէկը կը զարդարուի քունջութով կամ նիժելլայի սերմերով, որոնք կը յաւելեն փխրունութիւն եւ անուշաբոյր նրբերանգներ։ Այս բանաւոր փոխանցումը չորէկը կը դարձնէ սերունդէ սերունդ փոխանցուող զգացական ծէս մը, կենդանի կամուրջ մը նախնիներու հայրենիքին եւ ներկայ տան միջեւ։

Հիւսքի խորհրդանիշը

Չորէկի մէջ ոչինչ պատահական է։ Անոր յատկանշական հիւսուած ձեւը, որ տարածուած է Կովկասի եւ Միջին Արեւելքի բազմաթիւ մշակոյթներու մէջ, կը պարունակէ հզօր խորհուրդ մը․ ան կը խորհրդանշէ ընտանիքի միութիւնը, շարունակականութիւնը եւ պաշտպանութիւնը պատմութեան դժուարութիւններուն դէմ։ Մախլեպը կը խորհրդանշէ ինքնութիւնը, իսկ սերմերը՝ հողին հետ կապուածութիւնը։

Թէեւ չորէկը կեդրոնական տեղ կը գրաւէ Հայ Առաքելական Զատիկի սեղանին վրայ — ուր կը բաժնուի ընտանեկան արարողութենէն ետք կարմիր ներկուած աւանդական հաւկիթներուն հետ, որոնք յարութեան եւ կեանքի խորհրդանիշներն են — անոր ներկայութիւնը շատ աւելի լայն է քան զուտ կրօնական նշանակութիւնը։

Այս փափուկ խմորի իւրաքանչիւր պատառին եւ իւրաքանչիւր հիւսքին մէջ, սփիւռքի հայկական ընտանիքները ոչ միայն բացառիկ համ մը կը կիսեն, այլ նաեւ գոյատեւման պատմութիւն մը եւ մշակութային ժառանգութիւն մը, որ, մարելու փոխարէն, կը շարունակէ ապրիլ իւրաքանչիւր թխուածքով։

https://youtu.be/UQMkLdFKnso 

https://www.instagram.com/reel/DYk5zanJgkS/?igsh=cnQ0MHc0OTI2ZnI0